Słowniczek kręgosłupa
agrawacja

przesadne wyolbrzymianie dolegliwości przez chorego.

 
aklazja przynasadowa

zob. wyrośla chrzęstno-kostne.

 
akton

mięsień lub jego cześć, którego włókna mają jednakowy kierunek przebiegu względem osi obrotu w stawach, ponad którymi przebiega. A. składa się z tysięcy jednostek motorycznych. Aktonami są np. wszystkie głowy mięśnia czworogłowego uda.

 
akton mięśniowy

zob. akton.

 
alloplastyka sprężynowa

operacyjne leczenie urazów kręgosłupa polegająca na zastąpieniu rozerwanych więzadeł kręgosłupa parą sprężyn połączonych z haczykami zaczepionymi na łukach kręgów.

 
analgetyki

ogólne określenie środków przeciwbólowych.

 
anamneza

wywiad lekarski.

 
angiopatia

choroba naczyń krwionośnych.

 
antagonista

mięsień działający w kierunku przeciwnym do mięśnia wykonującego ruch, zwanego protagonistą.

 
antropometria

badania oparte na pomiarach części ciała.

 
antygrawitacja

przeciwdziałanie sile ziemskiej (czyli sile ciężkości). Na człowieka, szczególnie stojącego, działa przyciąganie ziemskie. Jeżeli stoi idealnie prosto, to tak jak maszt, w zasadzie nie potrzebuje żadnych odciągów (lin zabezpieczających przed przewróceniem się). Jednak jeśli tylko pochyli się nieco, to zaczyna na niego działać siła ciężkości i człowiek (tak jak maszt) zaczyna się przewracać. Na początku, przy minimalnym odchyleniu, siły są niewielkie, ale w miarę pochylania stają się olbrzymie. Te siły muszą być zrównoważone, a więc przeniesione na liny powstrzymujące przed upadkiem. U człowieka tymi „linami” są mięśnie.
W przypadku zgarbionej sylwetki (czyli: pochylenia do przodu) stale zmuszamy mięśnie z tyłu (mięśnie pleców, ale nie tylko) do stałego napięcia, co po dłuższym czasie powoduje dolegliwości bólowe.

 
arsonwalizacja

zabieg wykorzystujący prądy elektryczne wysokiej częstotliwości w celu wytworzenia ciepła w chorych tkankach, głównie w naczyniach włosowatych i zakończeniach nerwowych w skórze. Miejscowo stos. przy nerwobólach i zaburzeniach w krążeniu obwodowym krwi.

 
artretyzm

zob. dna moczanowa.

 
artrografia

radiologiczna metoda badania stawów. Do stawu wprowadzany jest za pomocą strzykawki środek cieniujący, po czym wykonuje się serię zdjęć rentgenowskich. Pozwala to zaobserwować takie nieprawidłowości wewnątrz stawu jak przerost śluzówki. zmiany zwyrodnieniowe czy guzy. Artrografia zastępowane jest przez nieinwazyjne metody jak ultrasonografia i rezonans magnetyczny.

 
artropatia

choroba stawów, rozwijająca się w wyniku chorób innych narządów jak na przykład łuszczycowe zapalenie stawów (artropatia łuszczycowa), dna moczanowa (artropatia dnowa) czy wiąd rdzenia kręgowego (artropatia wiądowa).

 
artropatie wielostawowe

choroba dotycząca wielu stawów. Zob. artropatia.

 
artroskopia

wziernikowanie stawów w celach diagnostycznych i leczniczych.

 
artrotomia

otwarcie stawu polegające na przecięciu torebki stawowej w celu operacji wewnątrz stawu lub w celu jego zdrenowania.

 
artroza

zob. choroba zwyrodnieniowa stawów.

 
atlas

więcej na ten temat proszę zobaczyć w dziale TERAPIA McKENZIEGO/ O metodzie.

 
atonia

brak napięcia (tonusu) mięśni, co wpływa na ograniczenia lub w ogóle zniesienie zdolności do kurczenia się, a więc i do ruchu. Wśród przyczyn można wymienić zaburzenie unerwienia (porażenie nerwów), zmiany patologiczne (chorobowe) w samym mięśniu, zatrucia lekami i inne.

 
atrofia

zanik masy i objętości tkanek i narządów. Atrofia mięśni to chorobowe zmniejszenie masy i objętości tkanki mięśniowej. Może to nastąpić z powodu niedożywienia, niedotlenienia, zaburzeń w unerwieniu mięśnia lub ogólnej nieczynności (braku ruchu) – jak np. przy opatrunku gipsowym czy unieruchomieniu związanym z długim leżeniem jak przy przewlekłych chorobach.

 
badanie elektromiograficzne

dostarcza informacji o uszkodzeniu korzenia nerwowego ruchowego. Zob. elektromiografia.

 
Bechterewa choroba

zob. choroba Bechterewa.

 
behawioralna medycyna

zob. behawioryzm.

 
behawioryzm

kierunek w psychologii (nauka o zachowaniach) ograniczający się do obserwacji zachowań zewnętrznych, pomijający uczucia i emocje jako niedostępne obiektywnym metodom badania.

 
bezwład rąk

zob. objawy dyskopatii.

 
biofeedbeck

metoda kontrolowania własnego stanu psychofizjologicznego, wykorzystująca rejestrację elektrofizjologiczną w celu uzyskania optymalnego stanu relaksacji.

 
ból idiopatyczny

zob. idiopatyczny ból.

 
ból krzyża

p. choroba przeciążeniowa kręgosłupa.

 
ból parzący

zob. objawy dyskopatii.

 
ból pleców

p. choroba przeciążeniowa kręgosłupa.

 
ból psychogenny

ból spowodowany czynnikiem psychicznym. Wśród bólów tego typu można wyróżnić ból mięśniowy umiejscowiony w mięśniach przykręgosłupowych (kark i okolica lędźwi) – mięśnie są bolesne przy dotyku. Bóle psychogenne dotyczą osób podatnych na sugestię. Bóle te towarzysz ą z reguły nerwicom (histeria, depresja, inne psychozy). Nie mają one podłożą organicznego i są prawdopodobnie wyłącznie wyobrażeniem bólu. Być może towarzyszy temu obniżenie progu pobudliwości bólowej.

 
ból z przeniesienia

bóle promieniujące, pochodzące z innych narządów, odczuwane w innych niż te narządy miejscach.

 
ból zapalny kręgosłupa

zob. spondylopatie reumatyczne.

 
budowa kręgosłupa

więcej na ten temat proszę zobaczyć w dziale TERAPIA McKENZIEGO.

 
bulging

zdolność dysku do elastycznego reagowania (odkształcania się) na obciążenia. Przy osiowym (wzdłuż osi kręgosłupa, pionowym) obciążaniu oraz przy ruchach zginania i prostowaniu dyski mogą zmniejszać swoją wysokość i rozpłaszczać się na boki.

 
C1

więcej na ten temat proszę zobaczyć w dziale TERAPIA McKENZIEGO/ O metodzie.

 
chondromalacja

rozmiękczenie.

 
choroba Bechterewa

zesztywniające zapalenie stawów kręgosłupa (ZZSK). Chroniczna, zapalna choroba, dotycząca stawów krzyżowo-biodrowych i kręgosłupa, polegająca na silnej tendencji do kostnienia. Powoduje ograniczenie ruchomości klatki piersiowej powodujące trudności w oddychaniu, a także zesztywnienie kręgosłupa przeważnie w odc. piersiowo-lędźwiowym.

 
choroba przeciążeniowa kręgosłupa

większość na co dzień odczuwanych dolegliwości bólowych kręgosłupa, potocznie określanych jako: bóle krzyża, bóle pleców, dyskopatia, ischias, korzonki, lędźwioból, lumbago, postrzał, rwa kulszowa, wypadnięcie dysku, zapalenie korzonków spowodowana jest jedną przyczyną: mechanicznym przeciążeniem struktur kręgosłupa ponad miarę jego wytrzymałości. Takie przeciążenie, co jest oczywiste, może nastąpić na przykład podczas dźwignięcia dużego ciężaru, lub nieprawidłowego dźwignięcia całkiem niedużego ciężaru. Najczęściej jednak jest spowodowane wadliwą postawą w jakiej przebywamy przez cały dzień i przez całe życie. Postawą taką jest pochylenie do przodu, a mówiąc wprost: garbienie się.
Przeciążenie dotyczy przede wszystkim dysków, ale także więzadeł i stawów.
W przeciążonych dyskach uszkodzeniu ulega najpierw jego środek – jądro miażdżyste, które pęka na kawałki tracąc swoją podstawą funkcję jaką jest podpieranie wzajemne kręgów. W konsekwencji tworzy się przepuklina (wypuklina) dysku, która – w przypadku dalszych mechanicznych obciążeń (nacisków) może ulec pęknięciu. Popękanie jądra miażdżystego na fragmenty powoduje pocienienie (spłaszczenie) dysku, a to z kolei skutkuje przeniesieniem się osiowych nacisków, jakim poddawany jest na co dzień kręgosłup, na drobne stawy międzykręgowe. W wyniku tego pojawia się stan zapalny stawów i w następstwie zmiany degeneracyjne.
Przeciążeniom mechanicznym mogą ulegać także więzadła oplatające kręgosłup aby go stabilizować. Zob. objawy dyskopatii.

 
choroba Reitera

zespół chorobowy charakteryzujący się triadą objawów: zapaleniem stawów o typie reumatoidalnym, zapaleniem cewki moczowej i zapaleniem spojówek.

 
choroba Scheuermanna

kifoza młodzieńcza. Choroba występuje często u młodych ludzi o słabych mięśniach. Nie zawsze towarzyszą jej dolegliwości bólowe.Polega na powolnym zaginaniu się ku przodowi dolnego odcinka kręgosłupa piersiowego. Przyczyna nieznana. Dominują dwa poglądy: powiązanie z martwicą jałową lub zaburzenia kostnienia.

 
choroba Sprengla

wrodzone wysokie ustawienie łopatki.

 
choroba zwyrodnieniowa

zmiany w organizmie (uszkodzenia) pojawiające się w wyniku starzenia się, urazów, niedoboru składników lub innych (czynników natury mechanicznej, metabolicznej lub zapalnej). Może objawiać się zmianą kształtu, struktury czy składu chemicznego - stanów, których w warunkach normalnych, prawidłowych, zdrowych tkanek, nie stwierdza się lub które występują w niewielkich ilościach.
Rozróżnia się zwyrodnienia węglowodanowe, białkowe, tłuszczowe, barwnikowe i mineralne. Do zwyrodnień zalicza się również zanik, martwicę, a także krzywicę kości spowodowaną brakiem wapnia.

 
choroba zwyrodnieniowa kręgosłupa

spondyloza, spondyloartroza, może dotyczyć wielu elementów kręgosłupa: dysku, stawów międzywyrostkowych, więzadeł, kości i innych. Objawia się w pierwszej kolejności w najbardziej ruchomych i najbardziej obciążanych odcinkach kręgosłupa, a więc w odcinku lędźwiowym i szyjnym. Częstą przyczyną zwyrodnień jest suma przeciążeń i mikrourazów, ale bardzo często są to przypadki idiopatyczne (nieznanego pochodzenia).
Zmiany zwyrodnieniowy rozpoczynają się najczęściej od zmian w dysku, od rozpadu na kawałki jądra miażdżystego. To z kolei powoduje pocienienie dysku i jego mniejszą sprężystość (efekt dętki bez powietrza), co pociąga za sobą zmniejszenie się szpary między dyskami. Te zmiany zapoczątkowują kolejne tzw. wtórne zmiany – w stawach międzywyrostkowych kręgosłupa, które zmuszone są przejąć na siebie większe obciążenia (które wcześniej przejmowało niespękane jądro miażdżyste – a więc dysk). Pocienienie dysku powoduje odsłonięcie brzegów trzonów kręgów, które zaczynają w tym miejscu budować wyrośla kostne (osteofity).
Widoczne w obrazie radiologicznym zwyrodnienia mogą, ale nie muszą, być przyczyną dolegliwości bólowych. Na przykład osteofity – jeśli powstaną w świetle kanału miedzykręgowego, mogą być powodem ucisku na nerwy obwodowe (korzenie nerwowe) i dolegliwości bólowych. Te same osteofity umiejscowione gdzie indziej, mimo że wyraźnie uwidocznione na zdjęciu rentgenowskim, wcale nie muszą dawać objawów bólowych.

 
choroba zwyrodnieniowa stawów

artroza, najczęstsza przewlekła choroba stawów. Postępujące uszkodzenie i zanik chrząstki. Dotyczy najczęściej stawów biodrowych, kolanowych, niektórych stawów rąk i kręgosłupa

 
choroby reumatyczne

(reumatyzm, gościec), to różne choroby, ostre i przewlekle zmiany zapalne lub zwyrodnieniowe, których zasadniczą cechą jest ból w obrębie narządu ruchu (stawy, mięśnie, więzadła lub kości). Przyczyny nieznane. Sprzyja chorobie: czynnik genetyczny, klimat, brak ruchu, napięcie nerwowe. Ch. r. dzieli się na wiele grup, m. inn.:
- choroby układowe tkanki łącznej, czyli kolagenozy: RZS, toczeń rumieniowaty układowy, itd.,
- zapalenie stawów: ZZSK, łuszczycowe zapalenie stawów, inne,
- zwyrodnieniowa choroba stawów,
- zespoły „reumatyczne” towarzyszące zakażeniu, np. borelioza, gorączka, reumatyczna, po zakażeniach bakteryjnych,
- choroby metaboliczne i gruczołów dokrewnych z towarzyszącymi objawami stawowymi: dna moczanowa, cukrzyca i inne,
- nowotwory łagodne lub złośliwe.

 
chromanie

bóle wysiłkowe z powodu przewlekłego niedokrwienia pracujących mięśni.

 
coxarthrosis

zmiany zwyrodnieniowo-wytwórcze stawów biodrowych.

 
czucie

zdolność do odbierania bodźców. Jeśli odbierane są bodźce związane z receptorami w skórze jest to tzw. czucie powierzchowne, inaczej: eksteroceptywne, skórne. (Uszkodzenie nerwu obwodowego powoduje zniesienie czucia w obszarze skóry unerwianym przez ten nerw). Jeśli bodźce płyną z narządu ruchu, jest to czucie głębokie (propioreceptywne) informujące o ułożeniu ciała i wzajemnym położeniu jego części względem siebie. Jeśli bodźce płyną z narządów wewnętrznych, jest to czucie trzewne (interoceptywne). Zwiększone (nienormalne, nadmierne) odczuwanie bodźców występuje przy uszkodzeniach nerwów (przeczulica). Zmniejszone czucie to niedoczulica, a zniesione w ogóle – znieczulica.

 
czucie głębokie

czucie proprioreceptywne. Zob. czucie.

 
czucie proprioreceptywne

zob. czucie.

 
czynnik reumatoidalny RF

występuje głównie u chorych na reumatoidalne zapalenie stawów, ale także u chorych na inne choroby tkanki łącznej (toczeń rumieniowaty układowy, twardzina układowa), a także u 3% osób zdrowych.

 
dehydratacja

odwodnienie. Utrata wody może dotyczyć całego organizmu, lub jego części - np. dysków. Zob. dehydratacja dysku.

 
dehydratacja dysku

odwodnienie dysku. Dyski są jak gąbka: potrafią wchłaniać wodę, a uciskane – tracą ją. Kiedy stoimy, ciężar ciała oraz dźwigane przez nas przedmioty wywierają nacisk na kręgosłup. Cały ten nacisk przenosi się na dyski: w pierwszej kolejności przejmuje go jądro miażdżyste, ale i cały dysk. Pod wpływem tego nacisku dyski w trakcie dnia stopniowo tracą wodę i stają się minimalnie cieńsze. W nocy, kiedy leżymy, na dyski nie jest już wywierany taki nacisk, i dyski na powrót wchłaniają wodę. Rano można to poznać po wyższym wzroście – często bywa, że młoda osoba jest rano wyższa niż wieczorem o 1 do 2 cm. Powodem tego jest właśnie wchłanianie wody przed dyski, co zwiększa długość kręgosłupa, a więc i długość (wysokość) naszego ciała. Na starość ta różnica wysokości zanika.
Druga utrata wody następuje z wiekiem. Wskutek procesów starzenia się, (czy jak kto woli degeneracji, zwyrodnienia), dysk ma coraz mniej wody, coraz mniej elastyczności, a za to coraz więcej zrostów i zwapnień. (Na starość stajemy się „wapniakami”.) Ten proces jest nieodwracalny.

 
dna moczanowa

skaza moczanowa, choroba na tle zaburzeń metabolizmu kwasu moczowego. Z tego powodu kwas moczowy pojawia się w surowicy krwi w podwyższonej zawartości, a to powoduje przedostawanie się go do tkanek w stawach i wokół stawów w postaci kryształków kwasu moczowego. Następstwem tego są bardzo bolesne, nawracające objawy bólowe (tzw. napady dny) związane ze stanem zapalnym tkanek w stawach i wokół nich. Z czasem prowadzi to do przewlekłej artropatii.

 
drętwienie kończyn

objaw często towarzyszący dyskopatii (choć może być spowodowany także innymi czynnikami – np. mechanicznym uciskiem naczyń krwionośnych lub skurczem mięśni, powodującym brak dopływu krwi do mięśni i ich niedotleniem). Przy dyskopatii drętwienie spowodowane jest uciskiem uwypuklającego się dysku (zob. przepuklina dysku) na sąsiadujące z nim struktury nerwowe (odchodzące od rdzenia kręgowego korzenie nerwowe) - tzw. korzonki. Zob. objawy dyskopatii.

 
dysfunkcja kręgosłupa

zaburzenie (ograniczenie) funkcji kręgosłupa, np. ograniczenie możliwości wykonania zgięcia czy wyprostu.

 
dysk

krążek międzykręgowy, tarcza międzykręgowa, elastyczna przekładka chrzęstna oddzielająca od siebie poszczególne kręgi. Dzięki dyskowi możliwa jest ruchomość całej kolumny kręgosłupowej. Składa się z części zewnętrznej (tzw. pierścień włóknisty) i środka (tzw. jądro miażdżyste). Jądro miażdżyste przypomina w zachowaniu twardą kulkę, która przemieszcza się swobodnie wewnątrz dysku, w skrajnych przypadkach naciskając na ścianki dysku (pierścienia włóknistego) i rozciągając je. To rozciągnięcie z czasem doprowadza do uwypuklenia dysku na zewnątrz (tzw. przepuklina dyskowa) a nawet do pęknięcia dysku (tzw. wypadnięcie dysku).

 
dyskopatia

zob. choroba przeciążeniowa kręgosłupa.

 
dyskopatia L5-S1

choroba dysku znajdującego się pomiędzy ostatnim (najniższym) kręgiem lędźwiowym (L5) a pierwszym kręgiem krzyżowym (S1). Zob. kręgosłup.

 
dyskopatia przeciążeniowa

uszkodzenie dysku spowodowane mechanicznym przeciążeniem. To przeciążenie może być spowodowane zarówno ciężką pracą, dźwiganiem nadmiernych obciążeń, ale także dźwiganiem niedużych ciężarów ale w niewłaściwy sposób, a także bardzo często(!) niedbałą postawą typu garbienie się - zarówno podczas stania jak i siedzenia. Zob. choroba przeciążeniowa kręgosłupa.

 
dyskopatia szyjna

oznacza, że dyskopatia występuje w dysku (dyskach) odcinka szyjnego. Zob. kręgosłup.

 
dysplasia coxae congenita

dysplazja biodra wrodzona, niedostateczne wykształcenie panewki głowy kości udowej.

 
dystalny odcinek

dalszy odcinek. Zob. też proksymalny.

 
dystrofia

zaburzenie zdrowia (rozwoju) w wyniku niedostatecznego odżywiania. Powstaje w następstwie długotrwałego głodu, niedokrwienia, nowotworów, zaburzeń wchłaniania jelitowego, chorób infekcyjnych i innych.

 
dzioby kostne

osteofity. Zob. wyrośla chrzęstno-kostne.

 
efektor

narząd wykonawczy reagujący na bodźce płynące poprzez mózg z → receptorów.

 
eferentny

ruchowy.

 
ekstruzja

kolejny etap uszkodzenia dysku w wyniku tworzącej się przepukliny. Pierwszy etap to protruzja, następny ekstruzja, ostatni sekwestracja - kiedy to elemety uszkodzonego dysku odrywają się od niego i wypadają poza dysk np. do kanału kręgowego.

 
elektromiografia

badanie zjawisk bioelektrycznych w mięśniach za pomocą wkłuwania elektrod igłowych w mięśnie i rejestracji zmian potencjałów zachodzących w mięśniach w trakcie ich pobudzania. Zapis tych zmian nazywa się elektromiogram (EMG).

 
endorfiny

związki chemiczne wydzielane przez organizm mające wpływ na układ nerwowy. Działają przeciwbólowo i powodują poprawę samopoczucia. Mają właściwości charakterystyczne dla morfiny. Ich nazwa powstała z połączenia dwóch słów: endogenne (czyli wewnętrzne) oraz morfiny.

 
entezopatia

choroba przyczepów ścięgien.

 
etiologia

nauka o przyczynach chorób.

 
fibromialgia

reumatyzm tkanek miękkich objawiający się ich bólem, często w okolicach stawów. Może być spowodowana stresem, bezsennością, nadmiernym przemęczeniem, zimnem, a także po różnych urazach.

 
gonartroza

zmiana zwyrodnieniowa chrząstki stawowej kolana. Objawia się bólem, wysiękiem i dysfunkcją.

 
gościec

zob. choroby reumatyczne.

 
gościec przewlekły postępujący

zob. reumatoidalne zapalenie stawów.

 
guzki Boucharda

towarzyszące zmianom zwyrodnieniowym mało bolesne zgrubienia stawów międzypaliczkowych bliższych.

 
guzki Heberdena

guzki powstające w starszym wieku towarzyszące zmianom zwyrodnieniowym na grzbietowo-bocznej powierzchni palców ręki. Bolesne najczęściej w fazie powstawania.

 
guzki reumatoidalne

podskórne wyrośla, spotykane głównie przy reumatoidalnym zapaleniu stawów, ale mogą występować również u osób zdrowych.

 
guzki Schmorla

przepuklina śródkostna, przepuklina dysku - nie poza obręb kręgu, na zewnątrz, jak to ma miejsce w typowej dyskopatii, lecz w głąb trzonu kręgu, z jednoczesnym uszkodzeniem płytki granicznej. Przyczyna: zaburzenia rozwojowe lub/i przeciążenia, na przykład w sporcie, szczególnie w młodym wieku. Można wyróżnić dwie grupy guzków Schmorla: centralnie położone, spotykane w chorobie Scheuermanna, oraz w przedniej części płytek końcowych, spotykane u sportowców. Guzki Schmorla nie związane z urazami (np. w sporcie) mogą nie dawać żadnych dolegliwości.

 
guzy kanału kręgowego

guzy śródkanałowe. Są to nowotwory. Guzy dzielą się na: 1. zewnątrzoponowe (nowotwory złośliwe, najczęściej jako przerzuty z innych ognisk nowotworowych w organizmie lub z innych kręgów) oraz 2. wewnątrzoponowe (nowotwory na ogół łagodne).

 
guzy śródkanałowe

zob. guzy kanału kręgowego.

 
habituacja

cecha układu nerwowego polegająca na osłabieniu reakcji na powtarzające się bodźce.

 
habitualny

właściwy danej osobie. Na przykład kształt lordozy można opisać jako habitualny, tzn. właściwy danej osobie, co wcale nie musi oznaczać: prawidłowy.

 
hipokineza

hipokinezja, patologiczny brak ruchu połączony ze spowolnieniem. Powoduje ujemne zmiany czynnościowe i strukturalne. Kilkutygodniowe unieruchomienie powoduje atrofię mięśni. Zaledwie 2-3 tygodniowe leżenie w łóżku powoduje na przykład atrofię mięśnia czworogłowego uda, odwapnienie kości (osteoporozę) - także kości kręgosłupa, przewagę procesów katabolicznych z wydalaniem wapnia, potasu, sodu i in., zmniejszenie objętości krwi i odwodnienie komórkowe, zmniejszenie odporności. Całość zmian przypomina ogólnie procesy starzenia się.

 
hipokinezja

zob. hipokineza.

 
histeryczny

czynnościowy, psychogenny.

 
horyzontalne ustawienie

zob. płaszczyzna horyzontalna.

 
idiopatyczny

nieznanego pochodzenia.

 
idiopatyczny ból

pojawiające się samoistnie zespoły bólowe, których w żaden sposób nie da się wytłumaczyć ani uzasadnić konkretnymi przyczynami.

 
idiopatyczny przypadek

przypadkek nieznanego pochodzenia (nie dający się wyjaśnić, samoistny). Na przykład w skoliozie spowodowanej zmianami kostnymi tylko w 10% jesteśmy w stanie wskazać konkretną przyczynę choroby. Pozostałe 90% przypadków to skrzywienia idiopatyczne.
Częstą przyczyną zwyrodnień są sumujące się przeciążenia i mikrourazy, ale bardzo często są to też przypadki idiopatyczne (nieznanego pochodzenia).

 
ischias

zob. choroba przeciążeniowa kręgosłupa.

 
izometryczny

taki, w którym odległości między dwoma punktami nie zmieniają się. Np. mięsień podlegający różnemu napięciu nie zmieniający jednak swojej długości.

 
izotoniczny

jednakowo napięty. Np. mięsień zmieniający swoją długość lecz ze stalą siłą (napięciem).

 
jatrogenne uszkodzenie

uszkodzenie spowodowane nieumiejętnym (lub nadmiernym) postępowaniem medycznym, a także działaniem osób zajmujących się „leczeniem”, a nie mających do tego odpowiedniego przygotowania. W przypadku kręgosłupa są to następstwa stosowania rękoczynów, manipulacji i mobilizacji objawiające się w postaci mikrowylewów tkankowych, zbliznowaceń lub destabilizacji kręgów.

 
jednostka ruchowa kręgosłupa

zob. segment ruchowy.

 
kauzalgia

ból występujący po urazie nerwu, mający charakter parzący. Odczuwane są jako bóle rozlane na większym obszarze, niż jeden nerw. Dolegliwość łagodzi wilgoć i zimno, a nasila ucisk skóry. Przyczyną kauzalgii jest prawdopodobnie mechanizm „krótkiego spięcia” – przechodzenia bodźców z włókien czuciowych na włókna autonomiczne i odwrotnie.

 
kifoza

zob. krzywizny kręgosłupa.

 
kifoza młodzieńcza

zob. choroba Scheuermanna.

 
koksartroza

zob. coxarthrosis.

 
kolagenozy

ch. reumatyczne: choroby układowe, zapalne tkanki łącznej o nieznanej przyczynie. Może obejmować mięśnie, stawy (np. RZS), naczynia wewnętrzne, skórę.

 
kompensacja

wyrównywanie przez organizm jego braków (np. skrócenie jednej z kończyn może zostać wyrównane przez końskie ustawienie stopy w stawie skokowo-goleniowym.

 
kontralateralne ćwiczenia

ćwiczenia wykonywane w celu uzyskania napięcia mięśniowego w kończynie, w której bezpośrednie działanie jest niemożliwe, np. z powodu unieruchomienia w gipsie. Wykonuje się ruchy kończyną przeciwną z maksymalnym oporem. Są to ćwiczenia synergistyczne.

 
korzenie nerwowe

potocznie nazywane "korzonkami" - zob. nerwy kręgosłupa. Zob. korzeń ruchowy.

 
korzenie przednie kręgosłupa

zob. nerwy kręgosłupa.

 
korzeń brzuszny

zob. nerwy kręgosłupa.

 
korzeń kręgosłupa

zob. nerwy kręgosłupa.

 
korzeń nerwowy

zob. nerwy kręgosłupa.

 
korzeń ruchowy L5

od rdzenia kręgowego (głównego nerwu, biegnącego wewnątrz kręgosłupa) odchodzą na każdym poziomie kręgosłupa, z pomiędzy kręgów, korzenie nerwowe - popularnie zwane korzonkami. Korzenie odchodzą parami, przy czym jeden korzeń jest ruchowy (odpowiada za ruch), a drugi czuciowy (przenosi bodźce czuciowe) - zob. nerwy kręgosłupa. Określenie L5 oznacza piąty (najniższy) kręg lędźwiowy - miejsce odejścia korzenia nerwowego.

 
korzonki

popularna nazwa korzeni nerwowych - nerwów rdzeniowych odchodzących od rdzenia kręgowego na boki z każdego segmentu kręgosłupa. Zob. nerwy kręgosłupa. Zob. też choroba przeciążeniowa kręgosłupa.

 
kość krzyżowa

więcej na ten temat proszę zobaczyć w dziale TERAPIA McKENZIEGO/ O metodzie.

 
kość ogonowa

kość guziczna, kręgosłup guziczny, ostatni (najniższy) odcinek kręgosłupa zbudowany z 3-5 kręgów razem zrośniętych. Brak dysków. Często ulega uszkodzeniu (złamaniu) przy upadku na pośladki (poślizgnięcie się, upadek ze schodów) co jest przyczyną późniejszych dolegliwości. Więcej na ten temat proszę zobaczyć w dziale TERAPIA McKENZIEGO/ O metodzie.

 
krążek międzykręgowy

zob. dysk

 
kręg obrotowy

więcej na ten temat proszę zobaczyć w dziale TERAPIA McKENZIEGO/ O metodzie.

 
kręg szczytowy

więcej na ten temat proszę zobaczyć w dziale TERAPIA McKENZIEGO/ O metodzie.

 
kręgi lędźwiowe

5 kręgów tworzących odcinek lędźwiowy kręgosłupa od kręgu L1 (pierwszego, najwyższego kręgu lędźwiowego) do L5. Ostatni (najniższy) kręg L5 styka się z pierwszym kręgiem krzyżowym S1. Zob. kręgosłup. Więcej na ten temat proszę zobaczyć w dziale TERAPIA McKENZIEGO/ O metodzie.

 
kręgi szyjne

więcej na ten temat proszę zobaczyć w dziale TERAPIA McKENZIEGO/ O metodzie.

 
kręgi w odcinku szyjnym kręgosłupa

więcej na ten temat proszę zobaczyć w dziale TERAPIA McKENZIEGO/ O metodzie.

 
kręgosłup

więcej na ten temat proszę zobaczyć w dziale O METODZIE. Rysunki, animacja i tekst będą gotowe w połowie maja. Zapraszam.

 
kręgosłup guziczny

więcej na ten temat proszę zobaczyć w dziale TERAPIA McKENZIEGO/ O metodzie.

 
kręgosłup szyjny

więcej na ten temat proszę zobaczyć w dziale TERAPIA McKENZIEGO/ O metodzie.

 

 
kręgoszczelina

przerwa w kości łuku kręgowego (w okolicy pomiędzy wyrostkami stawowymi) występująca najczęściej w najniższym kręgu lędźwiowym L5. Przerwa ta jest zabliźniona (wypełniona) jedynie tkanką łącznotkankową (a nie kością). Przy zadziałaniu obciążających sił zewnętrznych przekraczających wytrzymałość tego zespolenia (wypełnienia) dochodzi do przemieszczenia się kręgu i powstania kręgozmyku. Zob. kręgozmyk.

 
kręgozmyk

spondylilisthiesis, przemieszczenie ku przodowi określonego kręgu wraz z całą kolumną kręgosłupa leżącą nad nim. Powstaje wskutek istnienia szczeliny łuku kręgu w miejscu styku wyrostków górnego i dolnego, najczęściej w dolnym odcinku kręgosłupa lędźwiowego. Kręgozmyk może, ale nie musi, być przyczyną dolegliwości bólowych (bóle promieniują do kończyn dolnych i nasilają się przy siadaniu i wstawaniu. Określenie „kręgozmyk L5/S1” oznacza, że nastąpiło przesunięcie całej kolumny kręgosłupa powyżej kręgu S1: kręg S1 pozostał na swoim miejscu, a cała kolumna kręgosłupa począwszy od kręgu L5 (wraz ze wszystkimi kręgami leżącymi wyżej) przesunęła się.
Może wystąpić, choć znacznie rzadziej, przemieszczenie kręgu wraz z całą kolumną nad nim ku tyłowi. Zob. tyłozmyk.

 
kręgozmyk przedni L5/S1

„przedni” oznacza, że jest to typowy kręgozmyk do przodu. Zob. kręgozmyk.

 
krzywizny fizjologiczne

zob. krzywizny kręgosłupa.

 
krzywizny kręgosłupa

to fizjologiczne (tzn. naturalne) wykrzywienia kręgosłupa widoczne patrząc na kręgosłup z boku. [Patrząc na kręgosłup z przodu lub z tyłu, powinien on być zupełnie prosty. Jeśli jest wygięty oznacza to, że ma krzywizny patologiczne (tzn. chorobowe) i takie wygięcie nazywa się skoliozą lub skrzywieniem bocznym. Zob. skolioza.]
Wyróżnia się trzy podstawowe krzywizny: lordoza lędźwiowa (dolny odcinek lędźwiowy kręgosłupa), lordoza szyjna (górny odcinek szyjny kręgosłupa) – są to wygięcia ku przodowi oraz kifoza piersiowa (jest to środkowy odcinek kręgosłupa) – wygięcie do tyłu.
U noworodka jest tylko jedna krzywizna - patrząc z boku, jest to jedno wygięcie (jeden łuk) skierowane wypukłością tyłu. Kiedy dziecko zaczyna przyjmować postawę pionową (uwaga: nie zmuszać dziecka do zbyt wczesnego przyjmowania takiej postawy, bo może to być przyczyną chorobowych skrzywień kręgosłupa) zaczyna kształtować się pierwsza krzywizna kręgosłupa. Górna część kręgosłupa, w wyniku ciężaru głowy, zaczyna wyginać się do przodu i tak powstaje pierwsza krzywizna i odcinek szyjny (jest to tzw. krzywizna szyjna, wygięcie do przodu, zwane lordozą szyją. Potem powstają jeszcze dwie krzywizny: drugie wygięcie do przodu - w odc. lędźwiowym - zwane lordozą lędźwiową. Trzecia krzywizna jest w odcinku piersiowym. jest to wygięcie do tyłu (minimalny garb) nazywane kifozą piersiową.
Nie dbając o utrzymanie prawidłowej (wyprostowanej) postawy czyli tzw. prostych pleców (co może zaistnieć zarówno wskutek wymuszonych sytuacji w pracy jak i niedbałej sylwetki -garbienia się) - powodujemy zmianę tych krzywizn określaną jako spłycenie, spłaszczenie, zanik lub zniesienie lordozy, albo wobec kifozy - odwrotnie - pogłębienie jej. Krzywizna lordozy może nawet zmienić swoje fizjologiczne wygięcia z wygięcia do przodu na przeciwne - wygięcie do tyłu, jak to ma miejsce w kifozie. Wówczas określane jest to jako "kifotyzacja" lordozy. Wszystkie te zaburzenia naturalnych kształtów (krzywizn) powodują mechaniczne zmiany strukturalne: na zewnątrz - przeciążenia więzadeł, a wewnątrz kręgosłupa - przemieszczenia jądra miażdżystego wewnątrz dysków. Wszystkie te zmiany powodują mechaniczne uszkodzenia, a w ich następstwie przyspieszają zmiany zwyrodnieniowe i dolegliwości bólowe.

 
krzywizny patologiczne

zob. krzywizny kręgosłupa.

 
kyfotyczne wygięcie

zob. krzywizny kręgosłupa.

 
L-S

więcej na ten temat proszę zobaczyć w dziale TERAPIA McKENZIEGO/ O metodzie.

 
laminektomia

operacyjne (w odróżnieniu od chemicznego – nukleolizy) leczenie bólów kręgosłupa usuwające bezpośrednią przyczynę mechanicznego ucisku na korzeń nerwowy – przepuklinę jądra miażdżystego. Polega na usunięciu jądra miażdżystego, co oznacza bezpowrotne zniszczenie dysku. Prowadzi to najczęściej do zmniejszenia szpary międzytrzonowej i poważnego zaburzenia biomechaniki danego segmentu ruchowego oraz przeniesienia obciążeń, jakie do tej pory przejmowało jądro miażdżyste, na delikatne stawy międzywyrostkowe, co może powodować ich stany zapalne, zwyrodnienia i objawy bólowe.

 
leczenie osteofitów

zob. wyrośla chrzęstno-kostne.

 
lędźwioból

zob. choroba przeciążeniowa kręgosłupa.

 
lordoza szyjna

zob. krzywizny kręgosłupa

 
lumbago

zob. choroba przeciążeniowa kręgosłupa.

 
meningomyelocele

przepukliny oponowo-rdzeniowe (wada rozwojowa układu kostnego połączona z nieprawidłowym rozwojem rdzenia i jego wpuklaniem się wraz z oponami w ubytek kostny. Najczęściej w odc. lędźwiowo-krzyżowym. Objawy kliniczne: niedowład wiotki kończyn dolnych z zaburzeniem funkcji zwieraczy.

 
mielogram

wynik badania szpiku kostnego.

 
mielopatia

uszkodzenie rdzenia kręgowego w odcinku szyjnym (mielopatia szyjna) z powodu trwającego dłużej ucisku mechanicznego (w następstwie zmian zwyrodnieniowych kręgosłupa prowadzących do zwężenia - stenozy - kanału kręgowego) i niedokrwienia. Też: mielopatia piersiowa.

 
mięśnie

rozróżnia się m. gładkie, poprzecznie prążkowane i m. sercowy. Mięśnie gładkie - kurczą się powoli, pod wpływem autonomicznego układu nerwowego (AUN) - niezależnie od naszej woli. Występują w narządach wewnętrznych, unerwione przez włókna nerwowe współczulne i przywspółczulne. Ich skurcz może być toniczny (stały) i skurcz fazowy (perystaltyka jelit). Mięśnie poprzecznie prążkowane - kurczą się szybko, zależnie od naszej woli, pod wpływem ośrodkowego układu nerwowego (OUN). Dzielą się na: szkieletowe, skórne i m. sercowy.

 
mięśnie antygrawitacyjne

mięśnie utrzymujące m.in. prawidłową postawę ciała: zginacze kończyn górnych, prostowniki kończyn dolnych i inne. Zob. antygrawitacja.

 
mięśnie szkieletowe

przyczepione za pomocą ścięgien do kości, powodują ruchy kości.

 
miopatia

genetyczna choroba mięśni, powodujące zaburzenia w regeneracji uszkodzonych komórek mięśniowych.

 
mnogie wyrośla kostne

zob. wyrośla chrzęstno-kostne.

 
naturalne krzywizny kręgosłupa

zob. krzywizny kręgosłupa.

 
nerwoból

zob. neuralgia.

 
nerwy

włókna nerwowe, wypustki (aksony) neuronów, przebiegające pojedynczo lub w skupieniu, tworzące nerwy obwodowe. Grubsze nerwy mają osłonkę mielinową. Ze względu na charakter przewodzenia dziali się je na nerwy czuciowe (dośrodkowe) i ruchowe (odśrodkowe).

 
nerwy kręgosłupa

w jego skład wchodzą: rdzeń kręgowy (główny nerw, biegnący od mózgu wzdłuż (wewnątrz) kręgosłupa w kanale kręgowym oraz odchodzące od niego nerwy rdzeniowe, opuszczające kręgosłup przez otwory międzykręgowe.
Bezpośrednio od rdzenia kręgowego (z przednich i tylnych rogów istoty szarej) odchodzą dwie wiązki nerwowe - korzenie nerwowe (korzenie nerwów rdzeniowych), popularnie zwane "korzonkami" Są to: korzeń przedni (brzuszny) zawierający włókna odśrodkowe, ruchowe oraz korzeń tylny (grzbietowy), zawierający włókna dośrodkowe, czuciowe. Na korzeniu tylnym, w okolicy otworu międzykręgowego, występuje zgrubienie. Jest to skupisko komórek - zwój rdzeniowy (zwój czuciowy).
Korzenie nerwowe, po krótkim przebiegu wewnątrz kanału kręgowego, łączą się w okolicy otworu międzykręgowego tworząc najpierw pień nerwu rdzeniowego, a następnie nerw rdzeniowy, który wychodzi na zewnątrz z kręgosłupa przez otwór międzykręgowy. Nerw rdzeniowy po opuszczeniu kręgosłupa rozdziela się na szereg gałęzi, m.in.: gałąź przednią (brzuszną), unerwiającą skórę i mięśnie przedniej strony ciała i kończyn, gałąź tylną (grzbietową) unerwiającą skórę i mięśnie grzbietu, gałąź boczną i przyśrodkową.
Nerwy rdzeniowe tworzy 31 par nerwów, odchodzących z każdego poziomu (segmentu) kręgosłupa: 8 par nerwów szyjnych, 12 piersiowych, 5 lędźwiowych, 5 krzyżowych i 1 para guziczna. Łączą się one między sobą w większe sploty nerwowe, po czy rozdzielają ponownie na odpowiednie nerwy obwodowe, zawierające włókna nerwowe czuciowe i ruchowe.

 
nerwy obwodowe

to ogólna nazwa nerwów rdzeniowych, czaszkowych i ich gałęzi, docierających „na obwód”, czyli do dalszych części naszego ciała – tułowia i kończyn.

 
nerwy rdzeniowe

zob. nerwy kręgosłupa

 
neuralgia

newralgia, nerwoból. Ból występujący wzdłuż określonego nerwu lub jego rozgałęzienia, ostry, napadowy, krótkotrwały, rwący, szarpiący z występowaniem charakterystycznych tzw. stref spustowych, tj. miejsc na skórze, na które działanie delikatnego bodźca (dotyk, powiew wiatru) może wyzwolić napad bólu.

 
neurologiczne objawy

reakcje (objawy) organizmu, spowodowane reakcją nerwów na czynniki (bodźce) czy to fizjologiczne czy inne (uszkodzenia, podrażnienia itd.). Uszkodzenia tych nerwów prowadzą do zaburzeń ruchowych, czuciowych i troficznych – w zależności od tego, które z nerwów są uszkadzane (pobudzane).
Do typowych objawów przy ucisku (podrażnianiu) nerwów obwodowych (nerwy rdzeniowe i ich gałęzie) jakie odczuwać można przy dyskopatii lub innych uszkodzeniach około kręgosłupowych należą: niedowład lub porażenie wiotkie mięśni (zaburzenia ruchowe) lub ich zanik. Zaburzenia czuciowe to bóle, parestezje, niedoczulica, niedoczulica.
Zob. uszkodzenie nerwów kręgosłupa.

 
neuropatia

choroba (uszkodzenie) nerwu obwodowego, objawiająca się bólem lub ubytkiem funkcji; występują objawy uszkodzenia nerwu (np. niedowład, niedoczulica, zaburzenia troficzne), co odróżnia neuropatię od neuralgii (nerwobólu). Przyczynami mogą być ucisk, stany zapalne, czynnikiem usposabiającym - cukrzyca. Jeśli dotyczą wielu nerwów, nazywane są polineuropatią.

 
niedoczulica

(hipestezja) upośledzenie, osłabienie czucia powierzchniowego (dotyku, ucisku, bólu lub temperatury), występujące w następstwie uszkodzenia nerwów obwodowych (dróg czuciowych) - lub zmniejszenia pobudliwości czuciowych zakończeń nerwowych. Bywa również n. czynnościowa (histeryczna).

 
niedoczulica kończyn dolnych

zob. niedoczulica.

 
niedowład

pareza, niecałkowite porażenie, (znaczne) zmniejszenie siły mięśni, nawet całej kończyny lub połowy ciała. Też: spowolnienie wykonywanych ruchów, co staje się nieraz przyczyną przykurczów mięśniowych. Może być spowodowany, podobnie jak porażenie, uszkodzeniem dróg korowo-rdzeniowych w obrębie mózgu lub rdzenia bądź neuronów obwodowych. W pierwszym przypadku (uszkodzenie dróg kor.-rdzen.) dochodzi do niedowładu kurczowego (=spastycznego), w drugim (obwodowym) do niedowładu wiotkiego. Zob. porażenie.

 
niedowład histeryczny

czynnościowy, psychogenny, polegający na niemożności wykonywania ruchów jedną lub więcej kończynami, któremu nie towarzyszą inne objawy charakterystyczne dla niedowładów organicznych; nie stwierdza się też zmian ani uszkodzeń w układzie nerwowym. Zob. niedowład.

 
niedowład ośrodkowy

spowodowany uszkodzeniem górnego neuronu ruchowego. Zob. niedowład.

 
niedowład wiotki

cechujący się zmniejszeniem napięcia mięśniowego i obniżeniem lub zniesieniem odruchów głębokich. Zob. niedowład.

 
nienaturalne krzywizny kręgosłupa

zob. krzywizny kręgosłupa.

 
niestabilność

tendencja do przemieszczania się (braku stabilności) w stawie. Niestabilność w kręgosłupie (czyli w jego stawach, segmentach) może nastąpić w wyniku zmian zwyrodnieniowych krążka międzykręgowego (dysku) oraz stawów międzywyrostkowych, urazu albo jako uszkodzenie jatrogenne (w wyniku zabiegu operacyjnego – np. po rozległej laminektomii, przecięciu na znacznej przestrzeni więzadła podłużnego czy zbyt rozległego usuwania tylnych segmentów kręgosłupa).
Niewielkiego stopnia niestabilność pooperacyjna jest bezobjawowa. Trudno też jednoznacznie ocenić na ile większa niestabilność pooperacyjna ma związek z dolegliwościami odczuwanymi przez pacjenta.

 
niestabilność C3/C4

niestabilność odcinka (segmentu ruchowego C3/C4) kręgosłupa pomiędzy trzecim i czwartym kręgiem szyjnym. Zob. kręgosłup.

 
nukleoliza

chemiczne usunięcie przepukliny jądra miażdżystego będącego przyczyną ucisku na korzeń nerwowy w celu wyleczenia rwy kulszowej.

 
objawy angiologiczne

dotyczące struktur naczyniowych (naczyń krwionośnych), częściej spotykane przy odcinku szyjnym kręgosłupa z uwagi na przebieg tętnic szyjnych wewnątrz tkanki kostnej kręgów szyjnych, co nie występuje w odcinku lędźwiowym i piersiowym.

 
objawy dyskopatii

objawy towarzyszące dyskopatii spowodowane są przede wszystkim zaburzeniami neurologicznymi. Uwypuklający się dysk (tworząca się przepuklina dysku) uciska na sąsiadujące z dyskiem okolice, a w tym, przede wszystkim, na struktury nerwowe, ale także na więzadła, naczynia krwionośne i inne. Najbardziej typowymi objawami przy dyskopatii są bóle towarzyszące mechanicznemu uciskowi na nerwy – przede wszystkim korzenie nerwowe odchodzące od rdzenia kręgowego (tzw. korzonki), ale też na sam rdzeń kręgowy. Uciskowi temu towarzyszyć mogą takie objawy jak: drętwienie i bóle kończyn (zarówno rąk jak i nóg), parentezie (mrowienie, kłucie, palenie, parzenie, pieczenie), zaburzenia czucia (utrata czucia lub przeczulica – nadmierna wrażliwość) czy przykurcze, niedowłady i inne. Przy długotrwałym i silnym ucisku na nerwy może dojść do ich obumarcia (atrofia) powodującego bezwład kończyn (np. tzw. opadająca stopa). Nigdy nie powinno się liczyć na rozejście bólu „po kościach”. Zawsze można kilka dni odczekać, jednak jeśli ból nie przechodzi, albo następuje peryferalizacja bólu, należy udać się do lekarza. Jeżeli objawy bólowe objawiają się w okolicach krocza (objaw spodeniek) i następują problemy z trzymaniem moczu, oznacza to, że ucisk dysku nastąpił na najdelikatniejszy odcinek rdzenia kręgowego, tzw. ogon koński – w najniższej części kręgosłupa rdzeń kręgowy przestaje być chroniony przez opony (opona twarda, miękka, podpajęczynówka – coś na wzór osłony kabla energetycznego) a zaczyna przebiegać w postaci cienkich wiązek nerwowych pozbawionych mocniejszej osłony. Dłuższy ucisk w tym miejscu szybko prowadzi do obumarcie nerwu i następstw temu towarzyszących, przeważnie nieodwracalnych.

 
objawy neurologiczne

dotyczące struktur nerwowych

 
odcinek L-S

to najniższa, najbardziej narażona na mechaniczne przesilenia (najbardziej przeciążona) część kręgosłupa. Styk dwóch odcinków kręgosłupa: lędźwiowego (część ruchoma) z kocią krzyżową (kręgosłup nieruchomy, kręgi zrośnięte tworzące jedną kość). Jest to punkt oparcia całej ruchomej kolumny kręgosłupa na nieruchomej kości krzyżowej. W tym miejscu dochodzi do największych przesileń, a w konsekwencji do przepuklin dyskowych, które są opisywane jako L5-S1, co oznacza, że dotyczą dysku pomiędzy ostatnim kręgiem lędźwiowym (L5) i pierwszym krzyżowym (S1). Zob. kręgosłup.

 
odłamany osteofit

zob. wyrośla chrzęsto-kostne.

 
odruchy głębokie

czyli proprioceptywne, polegające na skurczu mięśnia przy jego szybkim, niezbyt silnym rozciąganiu. (np. prostowanie k. dolnej w stawie kolanowym przy uderzeniu w ścięgno mięśnia poniżej rzepki).

 
odruchy powierzchniowe

odruchy wyzwalane wskutek podrażnienia skóry (np. mruganie powiekami, zgięcie palców stopy przy podrażnieniu podeszwy).

 
opadająca stopa

zob. objawy dyskopatii.

 
opona miękka

zob. opony rdzenia kręgowego.

 
opona pajęczynówka

zob. opony rdzenia kręgowego.

 
opona twarda

zob. opony rdzenia kręgowego.

 
oponiak

dość często występujący w kręgosłupie, niezłośliwy i wolno rosnący nowotwór opon rdzeniowych. Leczenie: jak najwcześniej przeprowadzona operacja neurochirurgiczna. Zob. opony rdzenia kręgowego.

 
opony rdzenia kręgowego

są to błony ochronne otaczające rdzeń kręgowy (główny nerw biegnący od mózgu wewnątrz, wzdłuż kręgosłupa), tak jak izolacja w kablu elektrycznym. Zewnętrzna osłona to opona twarda i ona przylega do kości kanału kręgowego. Pod oponą twardą leży druga „izolacja ochronna” – bardzo delikatna osłona zwana oponą pajęczynówką (pajęczynówka). Bezpośrednio do samego rdzenia kręgowego przylega trzecia (wewnętrzna) opona zwana oponą miękką – w niej przebiegają naczynia krwionośne. Przestrzeń między drugą i trzecią (wewnętrzną) oponą wypełnia płyn mózgowo-rdzeniowy.

 
opony rdzenia kręgowego

opony rdzeniowe, są to błony ochronne otaczające rdzeń kręgowy (główny nerw biegnący od mózgu wewnątrz, wzdłuż kręgosłupa), tak jak izolacja w kablu elektrycznym. Zewnętrzna osłona to opona twarda i ona przylega bezpośrednio do kości kanału kręgowego. Pod oponą twardą leży druga „izolacja ochronna” – bardzo delikatna osłona zwana oponą pajęczynówką (pajęczynówka). Bezpośrednio do samego rdzenia kręgowego przylega trzecia (wewnętrzna) opona zwana oponą miękką – w niej przebiegają naczynia krwionośne. Przestrzeń między drugą i trzecią (wewnętrzną) oponą wypełnia płyn mózgowo-rdzeniowy.

 
opony rdzeniowe

zob. opony rdzenia kręgowego.

 
ortezy

techniczne konstrukcje podporowe wspierające aparat ruchu. Gorsety, pasy i prostotrzymacze zapobiegające szkodliwemu zginaniu się i rotacji kręgosłupa. Wydaje się, że w mniejszym stopniu przyczyniają się bezpośrednio do poprawy biomechaniki w uszkodzonym odcinku kręgosłupa, czy odciążają kręgosłup zwiększając jego wydolność, lecz raczej przyczyniają się do przypominania choremu o potrzebie uważnego poruszania się i używania kręgosłupa.

 
ortostatyczny ruch

zob. kompensacja.

 
osteofit na przedniej powierzchni trzonu

zob. wyrośla chrzęsto-kostne.

 
osteofity

dzioby kostne. Zob. wyrośla chrzęstno-kostne.

 
osteomalacja kości

rozmiękanie kości, powodujące ich deformację. Choroba spowodowana niedoborem witaminy D i zaburzeniami w gospodarce wapniowej.

 
osteoporoza

zrzeszotnienie kości, zanik kości charakteryzujący się zmniejszeniem ich masy (gęstości) – kości stają się puste, a przez to mało wytrzymałe na mechaniczne obciążenia i podatne na złamania. Przyczyna: zaburzenie wchłaniania soli wapnia, zaburzenia w funkcjonowaniu tarczycy i nadnerczy, niewłaściwa dieta, zbyt intensywne odchudzanie, stosowanie niektórych leków. Może rozwinąć się także w przebiegu innych chorób jak ZZSK, RZS. Ucieczka wapnia z kości związana może być również ze spadkiem poziomu hormonów płciowych, co ma miejsce w okresie menopauzy. Ale także proces ten następuje w czasie, kiedy kości nie są obciążane (nie „pracują”), np. podczas chorób zmuszających do długiego leżenia. Za to wyraźnie korzystnie na zatrzymanie wapnia w kościach działa aktywność ruchowa – na przykład marsz.
Obok powszechnie znanych złamań towarzyszących osteoporozie typu „złamanie szyjki kości udowej” całkiem często dochodzi do złamań kręgów przy upadku starszych osób. I wcale nie musi dochodzić do większych pęknięć – wystarczy nieraz niewielkie odłamanie kawałka wyrostka aby spowodować spore dolegliwości bólowe.

 
paraliż

zob. porażenie.

 
paraliż histeryczny

spowodowany czynnikami psychogennymi.

 
parestezje

wrażenia czuciowe o nietypowym charakterze (mrowienie, kłucie, palenie, pieczenie) występujące samoistnie jako objaw podrażnienia czuciowego. Nieprawidłowe odczuwanie bodźca. Zob. objawy dyskopatii.

 
pareza

zob. niedowład.

 
patologia

stan chorobowy (nie fizjologiczny), nie występujący w zdrowym organizmie.

 
pęknięcie dysku

zob. przepuklina dysku.

 
pęknięcie pierścienia włóknistego

zob. przepuklina dysku.

 
płaszczyzna czołowa

płaszczyzna pionowa, prostopadła do płaszczyzny horyzontalnej. Płaszczyzna ta przebiega od naszej lewej strony ciała do prawej (lub odwrotnie). Płaszczyznę czołową utwory kartka, którą przyłożymy do czoła. Gdyby przeciąć nasze ciało w połowie w płaszczyźnie czołowej, to dostaniemy połówkę przednią i tylną.

 
płaszczyzna horyzontalna

płaszczyzna pozioma, tak jak horyzont (horyzont: linia, wzdłuż której niebo wydaje się stykać z ziemią). Ustawienie horyzontalne, to ustawienie poziome. Prostopadłymi do tej płaszczyzny są płaszczyzny czołowa i strzałkowa. Gdyby przeciąć nasze ciało w połowie w płaszczyźnie horyzontalnej, to dostaniemy połówkę górną i dolną.

 
płaszczyzna strzałkowa

płaszczyzna pionowa, prostopadła do płaszczyzny horyzontalnej. Płaszczyznę tą tworzy strzała wysłana wprost naprzeciw nam. Gdyby przeciąć nasze ciało w połowie w płaszczyźnie strzałkowej, to dostaniemy połówkę lewą i prawą.

 
płytka graniczna

płytka końcowa, płytka chrzęstna oddzielająca dysk od trzonu kręgu.

 
płytka końcowa

zob. płytka graniczna.

 
pogłębiona lordoza lędźwiowa

zob. krzywizny kręgosłupa.

 
polineuropatia

zapalenie wielonerwowe. Klasycznymi objawami są porażenia lub niedowłady wiotkie stóp, rąk z zanikiem mięśni, brakiem odruchów (głębokich) i zaburzeniami czucia typu skarpetek czy rękawiczek (zespół neurologiczny obwodowy). Zob. neuropatia.

 
porażenie

(bezwład, paraliż): całkowita utrata siły i zdolności ruchowej mięśni, kończyn lub większych części ciała. Porażenie może być ośrodkowe lub obwodowe. Obok porażenia wywołanego organicznym uszkodzeniem układu ruchowego, zdarza się paraliż histeryczny.

 
porażenie obwodowe

spowodowane jest uszkodzeniem obwodowych neuronów ruchowych, a więc komórek rogów przednich rdzenia, korzeni przednich (ruchowych) rdzenia lub nerwów obwodowych. Ma ono charakter porażenia wiotkiego, tzn. porażenie zajętych mięśni jest całkowite, ale rzadko dotyczy wszystkich mięśni zajętej kończyny. Charakteryzuje się: znacznym obniżeniem napięcia mięśni (hipotonia) bądź zniesieniem napięcia (atonia), co powoduje nadmierną wiotkość. Odruchy fizjolog. ulegają osłabieniu (hiporefleksja) bądź zanikają (arefleksja). Dochodzi do szybkiego zaniku mięśni. Często występują zaburzenia naczynioruchowe w postaci sinicy i oziębienia skóry w zajętym obszarze.

 
porażenie ośrodkowe

ma charakter spastyczny (kurczowy) i charakteryzuje się następującymi cechami: obejmuje na ogół wszystkie mięśnie dotkniętej kończyny, napięcie mięśni wzmożone (hipertonia), odruchy fizjolog. ulegają wzmocnieniu (hiperrefleksja), rzadko występuje całkowity paraliż, raczej mniej lub bardziej znaczny.

 
postrzał

zob. choroba przeciążeniowa kręgosłupa.

 
powięź

elastyczna błona otaczająca mięsień lub grupę mięśni. Stanowi ich osłonę i utrzymuje je we właściwym miejscu podczas rozluźnienia.

 
proksymaly

bliższy tułowia (zob. też dystalny).

 
proprioceptywny

(proprioreceptywny), dotyczący receptorów czucia głębokiego. Należą do nich mechanoreceptory w torebkach stawowych i więzadłach oraz receptory wrzecion mięśniowych. Informują o ułożeniu i ruchu części ciała względem siebie.

 
proprioreceptory

(proprioceptory), receptory zmysłu równowagi. Należą do nich mechanoreceptory znajdujące się w torebkach stawowych i więzadłach oraz receptory wrzecion mięśniowych. Informują o ułożeniu i ruchu części ciała względem siebie. Jest to tzw. czucie głębokie. Zob. czucie.

 
protagonista

mięsień wykonujący ruch.

 
protruzja

zob. przepuklina dysku.

 
protruzja jądra miażdżystego

zob. przepuklina dysku.

 
protruzja tarczy międzykręgowej

zob. przepuklina dysku.

 
przeciążony kręgosłup

zob. choroba przeciążeniowa kręgosłupa.

 
przeczulica

zob. czucie oraz → uszkodzenie nerwów kręgosłupa.

 
przeprost kręgosłupa

wygięcie kręgosłupa (tułowia) w kierunku odwrotnym do zgięcia (pochylenia) do przodu. Ma na celu odwrócenie niekorzystnych zmian strukturalnych wewnątrz kręgosłupa spowodowanych stałym zgarbieniem (pochyleniem do przodu) wynikłych z wymuszonej sytuacji w miejscu pracy lub niedbałej sylwetki (wadliwej postawy) w jakiej przebywamy przez dłuższy czas.
Przeprost dotyczy przede wszystkim odc. lędźwiowego i szyjnego, ponieważ w tych odcinkach najczęściej dochodzi do spłycenia (zniesienia, spłaszczenia, kifotyzacji) lordozy. Przeprost można wykonywać w celach leczniczych lub profilaktycznie. Mogą to być podświadomie wykonywane odchylenia do tyłu podpowiadane nam przez mózg, lub świadome ćwiczenia: lecznicze (zalecane w terapii McKenziego) lub usprawniające (gimnastyka, joga).

 
przeprost odcinka szyjnego

zob. przeprost kręgosłupa.

 
przepuklina dyskowa

zob. przepuklina dysku.

 
przepuklina dysku

wypuklina dysku, wybrzuszenie dysku powstałe w wyniku rozciągnięcia pierścienia włóknistego przez jądro miażdżyste. Wybrzuszony dysk zostaje częściowo wyciśnięty (ale nigdy nie wypada!) poza obręb trzonu kręgu, powodując przez to ucisk całej sąsiedniej okolicy, tj. więzadeł, struktur nerwowych (korzeni nerwowych i/lub rdzenia kręgowego), naczyń krwionośnych i innych, co objawia się bólem. Nadmierne wybrzuszenie dysku (pierścienia włóknistego) przekraczające jego zdolności do rozciągania się powoduje pęknięcie dysku i wypadnięcie poza dysk jego wnętrza - jądra miażdżystego.
Można wyróżnić trzy rodzaje przepukliny:
- Protruzja dysku: gdy jądro miażdżyste rozciąga i uwypukla dysk (pierścień włóknisty) nie przerywając go jednak. Jądro miażdżyste może przemieszczać się i uciskać na pierścień w całości (protruzja masywna) lub w dwóch miejscach (protruzja niezależna).
- Ekstruzja dysku: gdy jądro miażdżyste naciskając na ścianki dysku przerywa ciągłość pierścienia włóknistego, jednak pozostaje w dysku dzięki nieprzerwanemu więzadłu, chroniącemu jądro miażdżyste przed wypadnięciem poza dysk.
- Sekwestracja dysku: gdy po uszkodzeniu (przerwaniu ciągłości) zarówno pierścienia włóknistego jak i więzadła, kawałki jądra miażdżystego wydostają się na zewnątrz poza dysk, wypadając do wewnątrz kanału kręgowego lub na zewnątrz poza kręg.

 
przepuklina jądra miażdżystego

zob. przepuklina dysku.

 
przepuklina krążka międzykręgowego

zob. przepuklina dysku.

 
przepuklina kręgosłupa

zob. przepuklina dysku.

 
przepuklina kręgów szyjnych

przepuklina dysków w odcinku szyjnym. Zob. przepuklina dysku.

 
przepuklina międzykręgowa

zob. przepuklina dysku.

 
przepuklina szyjna

przepuklina dysków w odcinku szyjnym. Zob. przepuklina dysku.

 
przepuklina śródkostna dysku

zob. guzki Schmorla.

 
przewężenie kanałów korzeniowych

zob. stenoza.

 
przewężenie kanału kręgowego

zob. stenoza.

 
psychogenne bóle

zob. bóle psychogenne.

 
punkty podparcia kręgosłupa

zob. stawy międzywyrostkowe.

 
reakcja wegetatywna

p. wegetatywna reakcja.

 
reakcja wegetatywna

zob. wegetatywna reakcja.

 
receptor

wyspecjalizowane komórki (i całe struktury) w których pod wpływem zadziałania bodźców powstaje pobudzenie, proporcjonalne do tego bodźca. Od receptorów, poprzez struktury nerwowe i mózg, bodźce płyną do efektorów – narządów wykonawczych: mięśni (tzw. łuk odruchowy) i gruczołów wydzielniczych. Do receptorów związanych z czuciem należą eksteroceptory, interoceptory, teleceptory i receptory zmysłu równowagi → proprioreceptory. Zob. też → czucie.

 
restytucja

przywracanie utraconych funkcji. U pacjentów po uszkodzeniach OUN restytucja wykorzystuje tendencje kompensacyjne i może częściowo odbywać się samoczynnie.

 
reumatoidalne zapalenie stawów

RZS, przewlekła zapalna choroba tkanki łącznej prowadząca do destrukcji i deformacji stawów. Przyczyna nieznana, choć istotną rolę odgrywają zaburzenia immunologiczne, czynnik genetyczny oraz zakażenia. Charakterystycznym objawem jest sztywność poranna trwająca ok. godziny, przemijająca po rozruszaniu się.

 
reumatoidalny czynnik

zob. czynnik reumatoidalny

 
reumatyzm

zob. choroby reumatyczne.

 
RF

zob. czynnik reumatoidalny

 
rozcięgno

płaskie ścięgno.

 
rwa kulszowa

zob. choroba przeciążeniowa kręgosłupa.

 
RZS

zob. reumatoidalne zapalenie stawów.

 
segment ruchowy

jednostka ruchowa (Junghansa), wycinek kręgosłupa składający się z dwóch sąsiednich kręgów i dysku pomiędzy nimi. Jest to tzw. podstawowa jednostka ruchowa kręgosłupa. Cały kręgosłup składa się z takich segmentów. Ruch kręgosłupa - np. zgięcie, to de facto suma zgięć w poszczególnych segmentach ruchowych. Jeżeli jeden segment nie będzie całkowicie sprawny (będzie zablokowany) to i zgięcie całego kręgosłupa będzie upośledzone.
Usztywnienie np. pooperacyjne jednej jednostki (jednego segmentu) zmusza do zwiększenia ruchomości w sąsiednich jednostkach (na sąsiednich piętrach), co często prowadzi do kolejnych powikłań z powodu ich przeciążenia.

 
sekwestracja

zob. przepuklina dysku.

 
serogenatywne spondyloartropatie

spondylopatie reumatyczne.

 
skolioza

boczne skrzywienie kręgosłupa (boczne, to znaczy w płaszczyźnie czołowej, w odróżnieniu od krzywizn fizjologicznych kręgosłupa, które występują w płaszczyźnie strzałkowej – zob. krzywizny kręgosłupa). Wiele przyczyn występowania skoliozy nie jest znanych. Przeciwdziałanie temu skrzywieniu należy rozpocząć od najmłodszych lat, ponieważ z chwilą dojrzałości, kiedy kończy się wzrost koci, najczęściej są to już zmiany na tyle utrwalone, że nieodwracalne. Skrzywienia powodują odchylenie kręgów od linii pionu, co wpływa na przesunięcie środka ciężkości ciała, zmianę postawy i sylwetki, co ma wpływ nie tylko na estetykę, ale na przeciążenia mechaniczne. To z kolei wpływa na szybsze powstawanie zmian zwyrodnieniowych, na przykład w obrębie kręgosłupa.
Skoliozy można podzielić na: funkcjonalną i strukturalną. W skoliozie funkcjonalnej nie występują zmiany strukturalne, a bezpośrednią przyczyną skrzywienia są mięśnie. Dzięki temu jest to zjawisko odwracalne, muszą tylko zostać dobrze dobrane indywidualnie ćwiczenia wyrównujące. W skoliozie strukturalnej natomiast przyczyna tkwi w zmianach w kościach. To przesądza, że powstałe deformacje ciała w obrębie kręgosłupa, miednicy i tułowia są trwałe. W przypadku zmian kostnych jedynie w około 10% można wykryć przyczynę zniekształcenia. W około 90% przypadków są to zmiany idiopatyczne
Zob. więcej na ten temat w artykułach "Skolioza: przyczyny i fizjoterapia" oraz „Skolioza: Przewroty ponad wszystko” (w dziale NOWINY MEDYCZNE).

 
skrzywienie boczne kręgosłupa

zob. skolioza

 
somatyczny

dot. ciała, fizyczny.

 
spastyczność

(kurczowość): zespół objawów w następstwie przerwania dróg nerwowych korowo-rdzeniowych. Przejawia się zwiększonym napięciem (hipertonia), wygórowaniem odruchów ścięgnistych i okostnowych (hiperrefleksja). Jest charakterystyczną cechą porażenia lub niedowładu spowodowanych uszkodzeniem dróg korowo-rdzeniowych.
Znamienną cechą jest wzmożone napięcie w mięśniach antygrawitacyjnych (tj. zginaczach kończyn górnych i prostownikach kończyn dolnych) oraz objaw scyzoryka (zmniejszenie napięcia mięśni w miarę wykonywania ruchu biernego zgięcia lub prostowania).

 
spazm

kurcz

 
spłaszczona lordoza

zob. krzywizny kręgosłupa.

 
spłycona kifoza

zob. krzywizny kręgosłupa.

 
spłycona lordoza

zniesiona, spłaszczona, wyprostowana lordoza. Lordoza to fizjologiczne (naturalne) wygięcie kręgosłupa w odcinku lędźwiowym i szyjnym. W wyniku nieprawidłowej postawy (ale także jako stan wrodzony) zamiast prawidłowego wygięcia następuje zmniejszenie (spłycenie, zniesienie) tej krzywizny kręgosłupa. Jest to jedną z przyczyn powstania dyskopatii i towarzyszących jej dolegliwości bólowych. Zob. krzywizny kręgosłupa.

 
spondylilisthiesis

zob. kręgozmyk.

 
spondylolisteza

zmniejszenie światła (stenoza) kanału centralnego w wyniku tyłoprzemieszczenia kręgów. Może być naturalne lub patologiczne. Stwarza zagrożenie ucisku na rdzeń kręgowy, chyba, że kanał kręgowy jest dość szeroki.

 
spondyloliza

przerwanie ciągłości łuku kręgowego (pęknięcie kości kręgu) z wytworzeniem szczeliny między wyrostkami stawowymi kręgu.

 
spondylopatie reumatyczne

serogenatywne spondyloartropatie, grupa zapaleń stawów z zajęciem kręgosłupa tzn. stan zapalny i ból zapalny kręgosłupa.

 
spondyloza

zob. choroba zwyrodnieniowa kręgosłupa

 
stawy kręgosłupa

staw międzytrzonowy (z dyskiem) i dwa stawy międzywyrostkowe.

 
stawy międzywyrostkowe

kręgi oddzielone są jeden od drugiego przede wszystkim dyskami. Jest to główne miejsce podparcia i przenoszenia sił naciskających na kręgosłup. Dla pełnej stabilizacji całej kolumny kręgosłupa jest on podparty w trzech miejscach: na dyskach właśnie, oraz dodatkowo w dwóch miejscach – w stawach międzywyrostkowych. Stawy te są drobnej budowy i nie są przystosowane do przenoszenia większych nacisków, jednak dzięki nim właśnie, trzymiejscowe podparcie kręgosłupa jest podparciem doskonałym, gdyż zapewniającym w każdej sytuacji maksymalną stabilność. [Podobnie do stołu na trzech lub czterech nogach: stół na czterech nogach nie będzie stabilny, gdy jedno podparcie zacznie „szwankować”. Stół na trzech nogach będzie zawsze stabilny.]

 
stenoza

przewężenie, zwężenie, zacieśnienie, zmniejszenie światła otworu/kanału. Może być spowodowana obrzękiem części miękkich lub wyroślami kostnymi (osteofitami). Może być wrodzona, lub nabyta. Zmniejszenie światła otworu (w przypadku kręgosłupa – przede wszystkim kanału kręgowego i kanału międzykręgowego) - istotne jest z uwagi na przebiegające w tych otworach struktury nerwowe. Stenoza powodująca zacieśnienie istniejącego miejsca może powodować z jednej strony szybsze powstawanie dolegliwości bólowych (przy obrzękach tkanek), a z drugiej strony mniejsze możliwości ruchowe i terapeutyczne, z powodu ograniczonej swobody przemieszczania się nerwów w kanałach kostnych. Stenoza w odcinku szyjnym może dotyczyć również otworów w kręgach, przez które przebiegają naczynia krwionośne – tętnice zaopatrujące w krew mózg. Przewężenia te mogą prowadzić do ograniczenia przepływu krwi i w konsekwencji do niedotlenienia mózgu. Zob. też szpara międzytrzonowa.

 
stenoza kanału kręgowego

zob. stenoza.

 
stenoza lędźwiowa

przewężenie w odcinku lędźwiowym kręgosłupa. Zob. stenoza.

 
stenoza odcinka szyjnego

przewężenie w odcinku szyjnym kręgosłupa. Zob. stenoza.

 
stenoza otworu (kanału) kręgowego

może być spowodowana na przykład guzami kanału kręgowego lub złamaniami kręgów w wyniku urazu.

 
stenoza otworu (kanału) międzykręgowego

może byś spowodowana między innymi: 1. obrzękiem, na przykład w wyniku mikrourazów; 2. degeneracją dysku: jądro miażdżyste będące w dysku główną podporą przenoszącą siły nacisku wywoływane przez kręgi ulega pęknięciom na kawałki dzięki czemu dysk spłaszcza się jak opona bez powietrza. To powoduje zbliżenie do siebie kręgów, a tym samym zawężeniu ulega światło otworu międzykręgowego; 3. pęknięciami kręgów lub wyroślami kostnymi, tzw. osteofitami.

 
substytucja

zastępowanie pracy słabych mięśni przez inne mięśnie wspomagające.

 
synergizm

współdziałanie: kilku mięśni lub leków. Jednoczesne współdziałanie dwóch mięśni (tak jak i jednoczesne zastosowanie dwóch leków) może powodować potęgowanie tego działania.

 
szpara między trzonami kręgów L5-S1

przestrzeń pomiędzy ostatnim kręgiem lędźwiowym (L5) a pierwszym kręgiem krzyżowym (S1), a dokładnie między trzonami tych kręgów. Zob. szpara międzytrzonowa.

 
szpara międzykręgowa

zob. szpara międzytrzonowa.

 
szpara międzytrzonowa

(szpara międzykręgowa) - trzon kręgu to jego główna, masywna część, podstawa. Poszczególne kręgi są od siebie oddalone o kilka milimetrów tak, aby mogły przechylać się wzajemnie, co jest podstawą ruchu kręgosłupa przy zgięciach. Ten wzajemny dystans kręgów (a dokładnie przestrzeń pomiędzy ich trzonami) zapewnia dysk. Jeśli dochodzi do zmian chorobowych dysku (dyskopatii) polegających na pękaniu na kawałki jądra miażdżystego, taki dysk „siada”, tak samo jak siada dętka wraz ze zmniejszeniem się w niej ciśnienia powietrza. To powoduje zmniejszenie szpary między trzonowej. (Widać to dokładnie na zdjęciach Rtg). Takie zmniejszenie się szpary międzykręgowej powoduje, że kręgi przybliżają się do siebie, a cała siła nacisku, odbierana do tej pory przez dysk, teraz przenoszona jest na drobne stawy kręgosłupa, które nie są do tego przystosowane. Taki stan doprowadza do stanów zapalnych w tych stawach i dodatkowych objawów bólowych.
Zmniejszenie szpary międzytrzonowej powoduje także stenozę (czyli zmniejszenie światła, przewężenie) otworu międzykręgowego (kanału korzeniowego).

 
ścięgno

łączy mięsień z kością. Silne pasmo tkanki łącznej. Zob. też więzadło.

 
tarcza międzykręgowa

zob. dysk.

 
tkanka

ten sam rodzaj komórek spełniający tą samą funkcję. Rozróżnia się tkanki: łączna, mięśniowa, nerwowa oraz krew.

 
tkanka łączna

zespół wielu tkanek o bardzo zróżnicowanej budowie i funkcji, mający jednak wspólne pochodzenie i zdolność wytwarzania włókien w istocie międzykomórkowej.

 
tkanka łączna chrzęstna

występuje w trzech postaciach jako chrząstka szklista, sprężysta i włóknista.

 
tkanka łączna kostna

tkanka, którą cechuje twardość i jednocześnie duża elastyczność. O jej twardości decyduje zawartość w niej dużej ilości soli wapnia.

 
tkanka łączna sprężysta

rodzaj tk. łącznej włóknistej, w której przeważają włókna sprężyste. Pomiędzy włóknami sprężystymi występuje niewielka ilość włókien kolagenowych i fibroblasty. Zob. kolagenozy.

 
tkanka łączna szkieletowa

dzieli się na tkankę chrzęstną i kostną.

 
tkanka łączna włóknista

w której elementy włókniste (zwłaszcza włókna kolagenowe) przeważają nad innymi składnikami.

 
toniczny

odnoszący się do napięcia mięśni, tkanek (środki toniczne - zwiększające napięcie tkanek, ale też: polepszający funkcje poszczególnych narządów).

 
troficzny

dotyczący trofiki; odżywczy.

 
trofika

zespół procesów fizjologicznych zapewniający tkankom normalną czynność oraz zachowanie właściwości biologicznych i fizykochemicznych. Główną rolę odgrywa tu układ nerwowy.

 
trofizm

żywność, stosunki pokarmowe w przyrodzie.

 
tropizm wyrostków

horyzontalne (patologiczne) ustawienie wyrostków kręgu.

 
tyłozmyk

kręgozmyk ku tyłowi. Występuje znacznie rzadziej niż kręgozmyk i jako przyczynę wskazuje się na uszkodzenia dysku (pierścienia włóknistego). Może zaistnieć w odc. lędźwiowym kręgosłupa, rzadziej w piersiowym. stopień przemieszczeń zwykle nie jest wielki. Jeśli występują dolegliwości bólowe, to w okolicy lędźwiowo-krzyżowej, niekiedy promieniujące do kończyn dolnych. Zob. kręgozmyk.

 
uszkodzenie nerwów kręgosłupa

może dotyczyć nerwu głównego – rdzenia kręgowego (wówczas objawy i neurologiczne upośledzenie obejmują całą strefę poniżej uszkodzenia i może objawiać się całkowitym paraliżem jak w przypadku uszkodzenia rdzenia kręgowego w odcinku szyjnym – np. po skokach na głowę do nieznanych zbiorników wodnych czy wypadkach komunikacyjnych) lub nerwów obwodowych (wówczas objawy obejmują mniejszy obszar/odcinek, zawiadywany tylko przez ten nerw). Uszkodzenie nerwu obwodowego powoduje zniesienie czucia w obszarze skóry unerwianym przez ten nerw.
Uszkodzenie nerwów obwodowych prowadzi do zaburzeń ruchowych, czuciowych i troficznych. Zaburzenia ruchowe to: niedowład lub porażenie mięśni, które może prowadzić do ich zaniku. Zaburzenia czuciowe mogą mieć charakter subiektywny (bóle, parestezje) lub obiektywny, w postaci objawów ubytkowych (niedoczulica i znieczulica) względnie nadreaktywny (przeczulica). Zaburzenia troficzne prowadzą do zaburzeń w odżywianiu tkanek, co na przykład w obrębie skóry może objawiać się suchością skóry, sinicą czy wypadaniem włosów, a także trudno gojącymi się ranami.
Wśród czynników jakie mogą spowodować uszkodzenie nerwu można wymienić: a) gwałtowny czynnik mechaniczny (np. w wyniku wypadku lub przeciążenia) mogący spowodować całkowite przerwanie, naderwanie lub zgniecenie nerwu, b) powolny czynnik mechaniczny (ucisk) uszkadzający nerw głównie w wyniku niedotlenienia, co może doprowadzić nawet do zmian nieodwracalnych i całkowitego obumarcia nerwu oraz c) czynnik chemiczny czyli organiczny (w wyniku chorób) doprowadzający do stanu zapalnego i jego następstw.

 
wegetatywna reakcja

reakcja organizmu pod wpływem bodźców zewnętrznych, np. zwężanie źrenic pod wpływem światła, zwolnienie akcji serca pod wpływem ucisku na gałki oczne.

 
wegetatywny

w. układ nerwowy, część układu nerwowego, kierująca czynnością narządów niezależnie od naszej woli np. praca serca, naczynia krwionośne. Czynnik wegetatywny odpowiedzialny jest np. za trądzik różowaty.

 
wiąd rdzenia kręgowego

choroba rdzenia kręgowego rozwijająca się w następstwie przebytej choroby wenerycznej kiły, objawiająca się bólami strzelającymi i opasującymi, parestezjami i niedoczulicą (objawy wskazujące na zakażenie kiłowe korzeni nerwowych).

 
więzadło

otacza stawy: wzmacnia je i ogranicza zakres ruchu stawu (np. w stawie kolanowym). Łączy kości, podtrzymuje narządy. Silne pasmo tkanki łącznej. W kręgosłupie więzadła otaczają go biegnąc wzdłuż kręgów, lub w bardziej skomplikowany sposób łączą wyrostki kolczyste i poprzeczne z tyłu kręgosłupa. Więzadła biegnące wzdłuż, przylegające do przedniej i tylnej części trzonów kręgów, są bardzo mocne i lepiej utrzymują dysk niż więzadła przylegające do bocznych powierzchni kręgów - dlatego tam właśnie najczęściej dochodzi do uszkodzenia więzadła i powstania przepukliny (wypukliny) dysku. Zob. też ścięgno.

 
wiotki niedowład

zob. niedowład wiotki.

 
worek oponowy

zob. opony rdzenia kręgowego.

 
wypadniecie dysku

popularne określenie przepukliny dyskowej. Niepoprawne jednak z anatomicznego punktu widzenia, ponieważ dysk jest ze wszystkich stron mocno obudowany poprzez otaczające go więzadła. Wypaść natomiast może jego zawartość – jądro miażdżyste znajdujące się wewnątrz dysku, które naciskając na ścianki dysku najpierw rozciąga dysk tworząc przepuklinę, a następnie może przerwać ścianki pierścienia włóknistego (przepuklina pęka) i we fragmentach jądro miażdżyste może wydostać się na zewnątrz. Zob. przepuklina dysku.

 
wypadnięcie dysku

zob. przepuklina dysku i choroba przeciążeniowa kręgosłupa.

 
wyprostowana lordoza

zob. spłycona lordoza.

 
wypuklina dysku

zob. przepuklina dysku.

 
wypuklina krążka międzykręgowego

zob. przepuklina dysku.

 
wyrośla chrzęstno-kostne

aklazja przynasadowa, choroba objawiająca się występowaniem mnogich wyrośli w okolicy przynasad kości na skutek braku kontroli okostnowej w kształtowaniu kości.
Wyrośla mogą uciskać nerwy i naczynia krwionośne powodując objawy bólowe, a także ograniczać ruchy w stawach. Ale mogą także, mimo wyraźnego ich obrazu np. na Rtg, nie dawać żadnych dolegliwości. Wszystko zależy od tego w jakim miejscu są usadowione. Ich wzrost, zaliczany do zmian zwyrodnieniowych, przyspieszany jest dyskopatią: przy pocienieniu dysku, co ma zawsze miejsce przy rozpadzie jądra miażdżystego, następuje odsłonięcie brzegów trzonów kręgowych, co stymuluje pojawianie się osteofitów.
Osteofity umiejscowione na przedniej powierzchni trzonu kręgu rzadziej dają dolegliwości bólowe, natomiast umiejscowione na tylnej powierzchni trzonu mogą zmniejszać światło kanału korzeniowego lub kanału rdzenia kręgowego, a także bezpośrednio uciskać na struktury nerwowe, co może się wiązać z poważnymi dolegliwościami bólowymi.
osteofit na przedniej powierzchni trzonu – zob. wyrośla chrzęsto-kostne.
Leczenie polega na operacyjnym ich wycięciu. Stosuje się to jednak tylko w przypadku, gdy stwarzają dolegliwości bólowe lub powodują zaburzenia funkcji kończyny, ograniczenia ruchu.

 
zaburzenia troficzne

zob. trofika, troficzny.

 
zakres ruchu

każdy staw, zarówno w kończynach, jak i kręgosłup (kręgosłup to wiele stawów razem zespolonych w jeden narząd) ma swoją charakterystyczną ruchomość, którą można mierzyć. Wszelkie zaburzenia w stawach (mechaniczne, organiczne) ograniczają lub upośledzają zarówno sam ruch jak i jego zakres.

 
zanik kości

zob. osteoporoza.

 
zanik mięśni

zob. atrofia.

 
zapalenie korzonków

zob. choroba przeciążeniowa kręgosłupa.

 
zapalenie korzonków

potoczne, nieprawdziwe określenie jednych z dolegliwości bólowych kręgosłupa. W istocie większość tego typu powszechnie odczuwanych objawów bólowych towarzyszy nie stanowi zapalnemu korzeni nerwowych lecz ich mechanicznemu uciskowi przez wypuklinę dysku. Zob. choroba przeciążeniowa kręgosłupa.

 
zespół neurologiczny

objawy neurologiczne, znamienne dla uszkodzenia określonych struktur układu nerwowego ośrodkowego i obwodowego.

 
zespół neurologiczny obwodowy

ruchowy, czuciowy lub mieszany. Objawy spowodowane uszkodzeniem nerwów obwodowych (np. polineuropatia) - niedowład lub porażenie wiotkie ze zniesieniem odruchów głębokich, zaburzenia czucia na obwodzie (typu „skarpetki” lub „rękawiczki”), zmiany troficzne skóry.

 
zesztywniające zapalenie stawów kręgosłupa

ZZSK, zob. choroba Bechterewa.

 
złamanie kręgosłupa

zob. złamanie kręgu.

 
złamanie kręgu

złamanie kręgu może nastąpić z kilku przyczyn: mocnego urazu, słabego urazu przy osteoporozie (zob. osteoporoza) oraz z powodu wad rozwojowych (zob. kręgoszczelina). Rzadko dochodzi do pęknięcia trzonu kręgu z uwagi na jego masywność, natomiast częściej do złamań jego delikatniejszych fragmentów jak łuk kręgowy czy wyrostki (poprzeczne, kolczyste lub stawowe) kręgu.

 
złamanie łuku kręgu

zob. złamanie kręgu.

 
złamanie Th12

złamanie najniższego (dwunastego) kręgu piersiowego. Zob. kręgosłup. Zob. złamanie kręgu.

 
zmiany zwyrodnieniowe kręgosłupa

zob. choroba zwyrodnieniowa kręgosłupa.

 
zniesienie lordozy

zob. spłycona lordoza. Zob. też krzywizny kręgosłupa.

 
zupełne zniesienie lordozy

zob. krzywizny kręgosłupa.

 
zwężenie przestrzeni międzykręgowej

zob. szpara międzytrzonowa.

 
zwój czuciowy

zob. zwój rdzeniowy.

 
zwój rdzeniowy

zwoje nerwowe, to skupiska komórek nerwowych o podobnym kształcie i funkcji. Wygląda to jak zgrubienie na nerwie. Są to „stacje przekaźnikowe” impulsów elektrycznych przebiegających drogami nerwowymi. Rozróżnia się zwoje nerwowe mózgowe i rdzeniowe. Zwoje rdzeniowe to zgrubienia leżące na korzeniach nerwowych (tzw. korzonkach) – czyli na nerwach odchodzących od głównego rdzenia kręgowego na każdym poziomie kręgosłupa. Zwoje rdzeniowe zwane są także zwojami czuciowymi, ponieważ korzenie, na których leżą to korzenie czuciowe (są także korzenia nerwowe ruchowe).

 
zwyrodnienie

zob. choroba zwyrodnieniowa.

 
zwyrodnienie kręgosłupa

zob. choroba zwyrodnieniowa kręgosłupa.

 
zwyrodnieniowa choroba stawów

zob. choroba zwyrodnieniowa stawów.

 
ZZSK

zob. choroba Bechterewa.

 
żebro szyjne

wada wrodzona polegająca na istnieniu dodatkowych żeber przy najniższym, ostatnim kręgu szyjnym C7. Przeważnie nie jest powodem dolegliwości.

 

Przy opracowywaniu słowniczka korzystałem z:

  1. Bolesny krzyż, A. Dziak, Medicina Sportiva, Kraków, 2003
  2. Encyklopedyczny słownik rehabilitacji, PZWL, 1986
  3. Ilustrowana anatomia człowieka, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa, 2003
  4. Mała encyklopedia medycyny, PWN, Warszawa, 1999
  5. Polski słownik medyczny, PZWL, Warszawa, 1999
  6. Poradnik fizjoterapeuty, B. Kloster, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław, 2001
  7. Rehabilitacja medyczna, K. Milanowska, W.Dega, Wyd. Lekarskie PZWL, W-wa, 2001
  8. Słownik wyrazów obcych, PWN, Warszawa,
  9. Sportowe urazy kręgosłupa, T. Lennard red. A. Dziak, Urban&Partner, 2008
  10. Wieki poradnik medyczny, Amber, Warszawa, 1999
  11. Wytyczne American College of Physicians i American Pain Society, 2007.